Trong cuộc sống, ai cũng từng có lúc nóng giận. Đó là một cảm xúc rất tự nhiên của con người. Khi bị hiểu lầm, bị áp lực, bị tổn thương, bị phản bội, bị dồn nén quá lâu hoặc gặp chuyện không như ý, cảm giác tức giận gần như là phản ứng bình thường. Không ai có thể sống cả đời mà không nổi nóng lần nào. Vấn đề không nằm ở việc con người có nóng giận hay không. Vấn đề nằm ở cách chúng ta phản ứng với cơn nóng giận ấy.
Có những người khi tức giận chỉ im lặng để bình tĩnh lại. Nhưng cũng có người khi nóng lên thì quát mắng, xúc phạm, đập phá, thậm chí dùng bạo lực. Và đáng buồn là trong rất nhiều gia đình, những lời nói làm đau nhau nhất thường xuất hiện vào lúc cảm xúc mất kiểm soát.
Nhiều người sau khi nguôi giận thường nói: “Lúc đó nóng quá nên mới nói vậy”, “Tôi không cố ý”, “Ai mà chẳng có lúc mất bình tĩnh”. Nhưng thực tế, có những lời nói dù xin lỗi bao nhiêu lần cũng để lại vết thương. Có những đứa trẻ vẫn nhớ như in cảnh cha mẹ quát mắng nhau trong đêm. Có những người vợ từng bị xúc phạm đến mức không còn cảm giác an toàn trong chính ngôi nhà của mình. Có những người chồng im lặng dần sau quá nhiều lời chì chiết. Và cũng có những gia đình tan vỡ không phải vì thiếu tình yêu, mà vì không ai biết kiểm soát cơn nóng giận của mình.
Tâm lý học cho thấy rằng khi con người tức giận, não bộ sẽ chuyển sang trạng thái phản ứng cảm xúc mạnh. Lúc đó, khả năng suy nghĩ logic giảm xuống, trong khi phản ứng bản năng lại tăng lên. Chính vì vậy, nhiều người nói hoặc làm những điều mà bình thường họ sẽ không bao giờ làm. Cơn nóng giận khiến con người muốn thắng ngay lúc đó, muốn xả hết cảm xúc, muốn người khác phải “biết mình đau thế nào”. Nhưng sau khi cơn giận qua đi, điều còn lại thường không phải là sự giải quyết, mà là tổn thương.
Trong một số gia đình, nhiều người lớn lên trong môi trường mà nóng giận được xem là cách dạy dỗ bình thường. Cha mẹ quát con vì nghĩ “không quát nó không sợ”. Người lớn đập bàn, ném đồ, lớn tiếng để thể hiện quyền lực. Nhiều người đàn ông được dạy rằng nóng tính là mạnh mẽ. Nhiều phụ nữ chịu đựng quá lâu rồi bùng nổ trong mệt mỏi. Và rồi những đứa trẻ lớn lên giữa tiếng quát mắng lại học cách phản ứng với cuộc sống bằng chính sự nóng nảy ấy.
Một đứa trẻ thường xuyên sống trong môi trường căng thẳng sẽ dễ lo âu, dễ sợ hãi hoặc trở nên hung hăng hơn. Có em nhỏ mới vài tuổi đã giật mình khi nghe tiếng lớn tiếng. Có em càng lớn càng thu mình vì sợ làm sai. Có em học cách giải quyết vấn đề bằng la hét vì đó là điều các em thấy mỗi ngày trong gia đình.
Điều đáng nói là rất nhiều cơn nóng giận thực chất không bắt nguồn từ chuyện đang xảy ra, mà từ những áp lực đã tích tụ từ lâu. Một người cha đi làm căng thẳng, bị áp lực tài chính, về nhà thấy con làm đổ nước liền nổi nóng. Một người mẹ quá tải vì công việc và việc nhà, chỉ cần con không nghe lời là bùng nổ. Một người chồng bị stress kéo dài dễ cáu gắt với vợ. Một người vợ cảm thấy không được chia sẻ lâu ngày dễ phản ứng mạnh vì những chuyện nhỏ. Nhiều khi người ta không giận vì cái ly bị vỡ, mà vì cuộc sống đã khiến họ mệt mỏi quá lâu.
Nhưng dù lý do là gì, việc trút cơn giận lên người thân vẫn luôn để lại hậu quả. Người ngoài làm ta tổn thương, nhưng gia đình đáng lẽ phải là nơi chữa lành. Nếu chính gia đình trở thành nơi khiến con người luôn căng thẳng và sợ hãi, thì đó không còn là nơi bình yên nữa.
Kiểm soát nóng giận không có nghĩa là kìm nén cảm xúc đến mức chịu đựng mọi thứ. Nó là học cách phản ứng mà không làm tổn thương người khác và chính mình. Có những lúc điều tốt nhất không phải là nói ngay, mà là im lặng vài phút để cảm xúc dịu xuống. Có những lúc bước ra ngoài hít thở còn tốt hơn tiếp tục tranh cãi. Có những lúc câu “để mình bình tĩnh rồi nói tiếp” cứu được cả một mối quan hệ.
Nhiều người nghĩ rằng xin lỗi sau khi nổi nóng là đủ. Nhưng lời xin lỗi không phải lúc nào cũng xóa được cảm giác bị tổn thương. Một đứa trẻ bị quát mắng liên tục sẽ không nhớ cha mẹ xin lỗi bao nhiêu lần, mà nhớ cảm giác sợ hãi mỗi khi nghe tiếng la. Một người bị xúc phạm nhiều lần sẽ dần mất niềm tin rằng mình được tôn trọng.
Điều quan trọng nhất trong kiểm soát nóng giận là nhận ra cảm xúc của mình trước khi nó bùng nổ. Khi thấy bản thân đang quá căng thẳng, hãy học cách nghỉ ngơi, chia sẻ, ngủ đủ, giảm áp lực thay vì giữ mọi thứ trong lòng rồi trút lên người khác. Sức khỏe tinh thần không được chăm sóc sẽ rất dễ biến thành sự cáu gắt.
Một gia đình hạnh phúc không phải là gia đình không có mâu thuẫn. Đó là gia đình mà khi có mâu thuẫn, người ta vẫn biết giữ cho nhau sự tôn trọng. Người trưởng thành không phải là người không bao giờ tức giận. Người trưởng thành là người biết rằng cảm xúc của mình không phải cái cớ để làm đau người khác.
Có những lời nói khi nóng giận sẽ theo người nghe cả đời. Có những hành động trong lúc mất kiểm soát sẽ phá hỏng niềm tin rất lâu mới xây lại được. Vì vậy, trước khi quát một câu, trước khi đập một món đồ, trước khi nói lời làm đau nhau, hãy tự hỏi: “Sau cơn giận này, điều gì sẽ còn lại?”
Bởi vì nóng giận có thể giúp chúng ta xả cảm xúc trong vài phút. Nhưng hậu quả của nó đôi khi kéo dài nhiều năm.
Và trong rất nhiều trường hợp, điều làm con người hối hận nhất không phải là chuyện đã xảy ra, mà là cách mình đối xử với người thân trong lúc không kiểm soát được cảm xúc.
